Τύρναβος η πόλη του τσίπουρου (ντοκυμαντέρ) του Λάκη Κομνηνού 'μέρος πρώτο'

Τύρναβος η πόλη του τσίπουρου (ντοκυμαντερ) του Λάκη Κομνηνού 'μέρος δεύτερο'

Η Λέξη

___Επειδή τελευταία ακούμε και διαβάζουμε διάφορα, όπως ότι η λέξη ρακή προέρχεται από το αραβικό arrak,ότι ίσως η λεξη τσίπουρο να προέρχεται από το τουρκοταταρικό sapre ή από τα σίκερα (ποτό από στάρια και κριθάρια), ότι οι αρχαίοι Ελληνες έχοντας πολύ καλή γνώση και εμπειρία της κατεργασίας του χαλκού, δεν γνώριζαν την απόσταξη. Καλό είναι να αφήσουμε την ιστορία και το λεξιλόγιο να μας διαφωτίσει.-


΄΄Ως άρα φωνήσασα θεά παρέθηκε τράπεζαν
Αμβροσίης πλήσασα, κέρασσε δε νέκταρ ερυθρόν''(Οδ.Ε93)



΄΄Ο Τάνταλος , γιός του Διός και της Πλουτώς, σύζυγος της Διώνης, βασιλιάς της
Φρυγίας, ήταν ο αγαπημένος των θεών του Ολύμπου. Συμμετείχε στα γεύματα
-συμπόσια αυτών, τρώγοντας και πίνοντας αμβροσία και νέκταρ.
Κρυφά από τους θεούς έδωσε στους θνητούς αμβροσία-νέκταρ και την γνώση
παρασκευής και χρήσης. Οι θεοί τον τιμώρησαν σε αιώνια πείνα και δίψα.''



Ο Θεόκριτος σ'ένα βουκολικό ποίημα (στιχους 106,107,108)
΄΄Κύπρι Διωναία, τυ μεν αθανάταν από θνατάς,
ανθρώπων ως μύθος, εποίησας Βερενίκαν,
αμβροσίαν ες στήθος αποστάξασα γυναικός''



Κατά τον Ρόμπερτ Γκρέιβς. ΄΄...το ιερό βασιλίκι, γυναικών και ανδρών,
καταργήθηκε στην Ελλάδα, τότε η αμβροσία έγινε, φαίνεται, το ιερό στοιχείο των
Ελευσινίων, των Ορφικών και άλλων μυστηρίων που σχετίζονταν με τον Διόνυσο.
Σε κάθε περίπτωση, όσοι έπαιρναν μέρος στα μυστήρια, ορκίζονταν να τηρούν
σιγή σχετικά με το τι έτρωγαν ή έπιναν, έβλεπαν αξέχαστα οράματα, και τους
ήταν υπεσχημένη η αθανασία.....''

Για την υπόθεση του να γινόταν χρήση των (amanita muscaria και panaeolus
papilionaceus) ας αφήσουμε το θέμα σε πιο ειδικούς.



Ο Πουκεβίλ μας αναφέρει πως κατά την περιήγησή του στην περιοχή του κάτω
Ολύμπου και συγκεκριμένα στην περιοχή του Τυρνάβου, δοκίμασε ένα
απόσταγμα ονόματι ΄΄μποράντζα'' ερυθρόν και θεσπέσιον.

Για το πότε ακριβώς ξεκίνησαν οι άνθρωποι να αποστάζουν δεν γνωρίζουμε.
Από τα μετεωρολογικά του Αριστοτέλη μαθαίνουμε πως αποστάζοντας θαλασσινό νερό έπαιρναν πόσιμο.
Φάρμακα και καλλυντικά παρασκεύαζαν επίσης με απόσταξη.
Φιλόσοφοι, φυσιοδίφες και αργότερα οι αλχημιστές παρατηρώντας την φύση, πειραματίζονταν με διάφορα υλικά, ψάχνοντας για το ελιξίριο της ζωής.
Στη διάθεσή τους είχαν τον πηλό, τον χαλκό, τα προϊόντα της γαίας, την γνώση την περιέργεια και την έμπνευση.
Ο Ησίοδος τον έβδομο αιώνα π.χ μας πληροφορεί για απόσταξη υδραργύρου σε άμβυκα.

Πάλι στα μετεωρολογικά του Αριστοτέλη έχουμε αναφορές για την συμπεριφορά του γάλακτος, του μελιού και του γλυκού οίνου εν βρασμώ. Ο Μέγας Αλέξανδρος ως τέταρτος Διόνυσος, κατακτώντας και εκπολιτίζοντας τους λαούς στο πέρασμά του, μετέφερε όλη εκείνη την Αριστοτελική γνώση, στις πόλεις που ίδρυε. Ο άμβυκας και η απόσταξη ήταν κομμάτι εκείνης της γνώσης, αφού δάσκαλός του ήταν ο Αριστοτέλης. Κατά τους Ρωμαϊκούς και Μεσαιωνικούς χρόνους, οι μεταφράσεις των Ελληνικών συγγραμμάτων, με ότι απέμεινε από την καταστροφή της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, δίνουν τις τεχνολογικές βάσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη της τέχνης της απόσταξης.


...έστιν γαρ ατμίς η υπό θερμού
καυστικού εις αέρα καί πνεύμα
έκκρισις εξ υγρού διαντική...
(Αριστ.μετεωρ.Δ)

...τα μεν γαρ μαλακτά, τα δε θυμιατά
και ψύξει γεγενημένα...
(Αριστ.μετεωρ.Δ)

...οίνος δ' ο μεν γλυκύς θυμιάται.
...(μικράν δ' έχει θυμίασιν' διό
ανίησιν φλόγα).
(Αριστ.μετεωρ.Δ)

Το τσίπουρο είναι ένα παραδοσιακό απόσταγμα στέμφυλων σταφυλής.
Το προϊόν προς απόσταξη είναι τα στέμφυλα, δηλαδή οι (ράγες βότρυος)
οι ρώγες του σταφυλιού που τις έχουμε θραύσει, συνθλίψει, (εραίσει, εκ του
ρήγνημι) τα ράκη όπως λέμε στην Κρήτη, τα g-rapes όπως λέμε στις
λατινογενείς γλώσσες, τα τσίπουρα όπως λέμε σε όλη την Ελλάδα.
Οι ρώγες που συνθλίψαμε με τον χυμό τους, που περιμένουν να ζυμωθούν,
να μετατρέψουν τα σάκχαρα τους σε οινόπνευμα, λέγονταν ΄΄τρυξ''.
Με την βοήθεια του οξυγόνου και μυκήτων σιγά σιγά θα σαπίσουν,
θα γίνουν σαπρές.


Είναι ή δεν είναι λογικότερο η λέξη τσίπουρο να προέρχεται από το τρύξ σαπρά και όχι από το τουρκοταταρικό sapre, ή τα σίκερα?
Ας μας απαντήσουν οι ειδήμονες και ειδικότερα οι γλωσσολόγοι.

(στοιχεία από λεξικό Ανέστη Κωνσταντινίδου 1901,1902,1904,1906)